Kinh nghiệm quốc tế

Thị trường điện tại Philippines

Thị trường điện Philippines (WESM) được thiết kế theo mô hình thị trường chào giá toàn phần (price based gross pool), đòi hỏi các nhà máy phát điện chào giá cho tất cả công suất sẵn sàng của họ, không phụ thuộc vào việc họ có các hợp đồng song phương với bên mua hay không.

     Quá trình cải tổ và phát triển thị trường điện

     Quá trình cải cách ngành điện của Philippines đựợc bắt đầu bằng Đạo luật Cải tổ Điện lực (EPIRA/RA 9136) do Quốc hội thông qua và được Tổng thống phê duyệt năm 2001. Những nội dung chính của Đạo luật EPIRA bao gồm:

     - Cải tổ cơ cấu ngành điện thành bốn lĩnh vực độc lập bao gồm: phát điện, truyền tải, phân phối, và cung cấp (bán lẻ) điện.

     - Tách chi phí theo các khâu từ sản xuất đến phân phối; Áp dụng cơ chế tính toán định giá bán lẻ điện theo tổng chi phí chuyển qua của các khâu phát điện, truyền tải, phân phối (cơ chế pass-through).

     - Xây dựng và triển khai thị trường bán buôn điện WESM trên cơ sở cạnh tranh bình đẳng, hiệu quả, minh bạch và tin cậy.

     - Hình thành lộ trình phát triển thị trường bán lẻ và và cơ chế tự do đấu nối vào lưới điện quốc gia.

     - Thành lập và quy định chức năng nhiệm vụ của Uỷ ban Điều tiết điện lực ERC.

     - Thành lập Tổng công ty quản lý tài sản và nợ ngành điện PSALM.

     - Thành lập Tổng công ty truyền tải điện quốc gia Transco.

     - Quyết định kế hoạch tư hữu hoá các nhà máy phát điện nhà nước và cho thuê dài hạn tài sản lưới truyền tải.

    Mô hình và cấu trúc thị trường điện

     Thị trường điện Philippines (WESM) được thiết kế theo mô hình thị trường chào giá toàn phần (price based gross pool), đòi hỏi các nhà máy phát điện chào giá cho tất cả công suất sẵn sàng của họ, không phụ thuộc vào việc họ có các hợp đồng song phương với bên mua hay không.

     Đối với các hợp đồng mua bán điện song phương, sau mỗi ngày giao dịch các bên cần thông báo cho cơ quan SMO về sản lượng MWh hợp đồng theo từng chu kỳ giao dịch và cho mỗi điểm giao/nhận. Dựa trên các thông tin này, cơ quan MO sẽ điều chỉnh lại sản lượng điện năng thanh toán qua thị trường.

     Để đảm bảo tính ổn định trong giai đoạn đầu, WESM khuyến khích các bên mua và bán ký các hợp đồng song phương với nhau dưới hình thức Transition Supply Contracts ( TSC). Các TSC có thời hạn một năm và có thể được ký cho 100% nhu cầu phụ tải của các công ty phân phối. Tuy nhiên, sau quá trình chuyển đổi, các bên tham gia phải đảm bảo có ít nhất 10% nhu cầu của mình thanh toán bằng giá thị trường. Việc ký hợp đồng song phương là tự nguyện, nhà nước không có chính sách áp dụng hợp đồng PPAs hoặc hợp đồng khống chế (vesting contracts) cho bất kỳ thành viên tham gia thị trường nào.

     Thị trường WESM hiện tại chỉ dành cho giao dịch điện năng, các dịch vụ phụ kể cả dịch vụ điều tần và công suất dự phòng đang được NPC cung cấp bằng hợp đồng với Transco. Giá hợp đồng cho các dịch vụ phụ này được điều tiết bởi ERC. Mặt khác, quy định thị trường WESM và phần mềm MDOM cho phép đồng tối ưu hoá chi phí năng lượng và chi phí dịch vụ phụ. Philippines sẽ đưa các dịch vụ phụ vào giao dịch trong thị trường khi điều kiện cho phép.

    Nguyên tắc vận hành thị trường

     Các công ty phát điện chào giá cho 24 giờ hàng ngày (24 chu kỳ giao dịch), bản chào cho mỗi giờ có thể bao gồm đến mười cặp công suất/giá chào tăng dần. Bên phát điện có thể thay đổi nội dung bản chào cho từng chu kỳ giao dịch không ít hơn 2 giờ trước khi chu kỳ giao dịch đó bắt đầu. Bên mua điện là các công ty phân phối cũng có quyền chào giá cho các mức nhu cầu của họ, tuy nhiên việc chào giá mua hiện nay chưa phải là bắt buộc.

     Lịch điều độ được lập tập trung cho mỗi chu kỳ giao dịch (hàng giờ) bởi cơ quan MO dựa trên các bản chào của các nhà máy, nhu cầu phụ tải thực tế và các ràng buộc hệ thống điện do cơ quan SO cung cấp. Ngay trước mỗi chu kỳ giao dịch, cơ quan MO gửi lịch điều độ các nhà máy cho cơ quan SO; cơ quan SO sẽ thực thi kế hoạch điều độ này trên nguyên tắc đảm bảo an ninh hệ thống. Các nhà máy có trách nhiệm tự lập kế hoạch lên xuống các tổ máy của mình để có thể tuân thủ theo lệnh điều độ của cơ quan SO (self commitment).

     Giá thị trường đựợc xác định theo phương pháp giá biên nút LMP (Locational Marginal Pricing), theo đó giá điện năng được xác định theo mỗi giờ giao dịch cho từng nút trong hệ thống có tính đến yếu tố tổn thất và nghẽn mạch lưới truyền tải. Phần mềm lập lịch điều độ và xác định giá thị trường, Market Dispatch Optimization Model (MDOM), được tích hợp trong hệ thống MMS.

     Thực tế vận hành và bài học kinh nghiệm

     Chính phủ Philippines đã quyết tâm thực hiện cải cách ngành điện, qua việc ban hành bộ luật EPIRA, tạo một hành lang pháp lý chắc chắn cho công cuộc cải tổ.

     Nhằm chuẩn bị triển khai thị trường điện, các khâu phát điện – truyền tải – phân phối được tách độc lập, thành lập các đơn vị MO, SO hoàn toàn độc lập với các bên tham gia thị trường.

     Những kết quả đầu tiên cho thấy thị trường điện giao ngay WESM đã tạo ra được môi trường cạnh tranh khá linh động, đặc biệt là các tín hiệu về giá. Việc giá thị trường thay đổi lên xuống theo các chu kỳ cao thấp điểm trong ngày thể hiện tính cạnh tranh tích cực từ các đơn vị phát điện. Cùng với yếu tố này, giá bình quân giảm trong 6 tuần đầu hoạt động cũng phản ánh thị trường đã vận hành chuẩn, theo hướng tạo ra tín hiệu giá đúng với quan hệ cung cầu. Nhưng cũng phải nói thêm, hiện nguồn điện Philippines có dự phòng 40%.

     Việc phát triển thị trường theo giá toàn phần, xóa bỏ cơ chế hợp đồng tạo nên sự không đảm bảo doanh thu cho một số nhà máy điện, hơn nữa, tín hiệu đầu tư chỉ phụ thuộc vào giá trên thị trường dẫn đến khó thu hút được đầu tư vào nguồn điện cũng như thực hiện chính sách tư hữu hóa nhà máy điện.

 

Tác giả: Phòng TTĐL. ; xuất bản: 18/02/2011 04:32
Họ tên của bạn
Địa chỉ Email  
Tiêu đề
Nội dung
Mã xác nhận
Gửi nhận xét
Ý kiến nhận xét  (1 nhận xét)
  • Nguyễn Minh Đức:

    Bài viết hay

    • 19/06/2014 03:32