Kinh nghiệm quốc tế

Thị trường điện tại Úc

Quá trình tái cơ cấu ngành điện Úc bắt đầu được tiến hành từ năm 1991, bằng việc chia tách các khâu phát điện, truyền tải và phân phối. Khi chưa thực hiện quá trình tái cơ cấu, tài sản các đơn vị trong ngành điện Úc đều thuộc sở hữu của nhà nước.

      Quá trình cải tổ và phát triển thị trường điện

     Quá trình tái cơ cấu ngành điện Úc bắt đầu được tiến hành từ năm 1991, bằng việc chia tách các khâu phát điện, truyền tải và phân phối. Khi chưa thực hiện quá trình tái cơ cấu, tài sản các đơn vị trong ngành điện Úc đều thuộc sở hữu của nhà nước. Do nguồn than dồi dào nên nhiệt điện than chiếm một tỷ lệ lớn trong khâu phát điện tại Úc. Quá trình tái cơ cấu ở Úc được tiến hành đồng thời từ cấp bang và cấp Quốc gia. Năm 1995 ngành điện Úc bắt đầu quá trình chuyển dịch theo mô hình tập đoàn và tư nhân hóa. Các đơn vị truyền tải thuộc sở hữu nhà nước được hợp nhất thành Công ty truyền tải quốc gia duy nhất cùng với 1 Ủy ban quản lý lưới điện Quốc gia được thành lập. Năm 1994, Ủy ban quản lý lưới điện Quốc gia ban hành quy định “Tái cơ cấu ngành điện Úc”, quy định này đặt ra mục tiêu cho phát triển thị trường điện Úc sau này.

     Cơ cấu tổ chức cho hoạt động thị trường điện của Úc bao gồm: i) Hội đồng về năng lượng (cấp Bộ); ii) Uỷ ban Thị trường năng lượng; iii) Cơ quan Điều tiết năng lượng.

     Thị trường điện quốc gia Úc bắt đầu vận hành từ tháng 12 năm 1998 với các mục tiêu: tạo sự cạnh tranh, cho phép các khách hàng lựa chọn nhà cung cấp, cho phép tham gia nối lưới... Các đơn vị tham gia NEM gồm có:

     - Công ty quản lý thị trường điện (NEMMCO): có vai trò điều độ hệ thống và điều hành thị trường điện (SMO).

     - Các công ty phát điện (Generators), có 15 công ty công ty phát điện sở hữu trên 260 đơn vị phát điện. Các nhà máy điện công suất đặt ≥ 30 MW đều phải tham gia thị trường.

     - Các công ty cung cấp dịch vụ lưới truyền tải (TNSP): có 5 công ty.

     - Các công ty cung cấp dịch vụ lưới phân phối (DNSP).

     - Các khách hàng mua điện trên thị trường: bao gồm các công ty bán lẻ điện và các khách hàng sử dụng điện lớn.

     Mô hình và cấu trúc thị trường điện

     Thị trường NEM là thị trường thời gian thực vận hành theo mô hình điều độ tập trung - chào giá tự do (price-based pool) có kèm theo hợp đồng tài chính (CfD) giữa các công ty phát điện và khách hàng mua điện để quản lý rủi ro biến động giá. Các hợp đồng song phương được thực hiện độc lập bởi hai bên mua và bán. Thị trường Úc được chia theo vùng, bao gồm 6 vùng là các bang của Úc.

     Với đặc điểm của thị trường Úc có độ dự phòng công suất lớn khoảng 25% và tốc độ tăng trưởng phụ tải thấp khoảng 3% năm, cơ cấu nguồn năng lượng đa dạng. Cở sở hạ tầng của hệ thống điện phát triển ở mức cao (hệ thống SCADA, hệ thống đo đếm) đại đã giúp dễ dàng xây dựng thị trường thời gian thực (5 phút), giúp phát triển thị trường nhanh chóng. Từ năm 1998 đến nay Úc đã phát triển đến giai đoạn bán lẻ cạnh tranh.

     Tham gia thị trường có 15 công ty phát điện, các công ty này thường sở hữu đa dạng các nhà máy phát điện có công nghệ khác nhau như nhiệt điện, thuỷ nhiệt, thuỷ điện tích năng, năng lượng gió v.v. để có thể chào giá đảm bảo tối ưu khả năng phát toàn công ty.

     Nguyên tắc vận hành thị trường

     Hàng ngày, các công ty phát điện nộp bản chào giá cho các mức công suất phát theo chu kỳ 5 phút. Từ tất cả các bản chào được tổng hợp, Công ty quản lý thị trường (NEMMCO) xác định phương thức huy động các nhà máy điện để đáp ứng nhu cầu phụ tải theo nguyên tắc chi phí tối thiểu. NEMMCO sau đó sẽ điều độ các nhà máy điện theo phương thức được lập theo các bản chào này. Giá thị trường được xác định theo chu kỳ 30 phút, là giá bình quân của 6 chu kỳ điều độ liên tục (5 phút 1 chu kỳ điều độ). Giá thị trường này được NEMMCO sử dụng để thanh toán tiền điện với các bên mua và bán trong thị trường giao ngay và giá này là như nhau trong tất cả các vùng.

     Thực tế vận hành và bài học kinh nghiệm

     Thị trường toàn phần (Price Based) tạo nên xu hướng giá điện ngày càng tăng mà không tạo ra được động lực cho đầu tư bổ sung để phát triển công suất phát.Về mặt vận hành các nhà máy không muốn chào tối đa công suất sẵn có (để nâng giá bán); Về mặt đầu tư, các công ty phát điện không muốn đầu tư bổ sung để nâng công suất phát (cũng để tạo nên tình trạng thiếu cung, nâng giá bán tăng lợi nhuận). Như vậy, mô hình thị trường chào giá toàn phần có xu hướng hạn chế phát triển công suất nguồn mới cả về ngắn hạn (trong vận hành) và dài hạn (trong đầu tư mới), vì động lực duy nhất của các công ty phát điện là đạt được giá bán điện cao nhất để có được lợi nhuận cao bù đắp những rủi ro thị trường. Thực tế, với tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện tại Úc ở mức 3%/năm thì trong vòng 7 năm trở lại đây  không có một nguồn mới nào được đầu tư thêm  trong khi đó giá điện bán buôn đã tăng xấp xỉ 80%.

 

Tác giả: Phòng TTĐL. ; xuất bản: 12/10/2013 01:57
Họ tên của bạn
Địa chỉ Email  
Tiêu đề
Nội dung
Mã xác nhận
Gửi nhận xét